जो सत्त्वगुण को लेकर लोकों का पालन करते हैं, रजोगुण का आश्रय लेकर सृष्टि करते हैं, तमोगुण से युक्त होकर संहार करते हैं — और फिर भी गुणमयी माया से परे स्थित हैं: उन शिव का हम ध्यान करते हैं — जो सत्य और आनंद हैं, अनंत ज्ञान हैं, निर्मल हैं, ब्रह्मा आदि नाम जिन्हीं की ओर संकेत करते हैं, जो नित्य हैं, शुद्ध चित्त से प्राप्त होते हैं, और पूर्ण हैं।
यह उमा संहिता का मंगलाचरण है। जहाँ प्रायः तीन कार्य तीन देवताओं को सौंपे जाते हैं, यह श्लोक तीनों शिव को देता है — हर कार्य के लिए एक गुण धारण करते हुए — और फिर कहता है कि वे किसी गुण से बँधे नहीं हैं।
श्लोक “धीमहि” — “हम ध्यान करते हैं” — पर समाप्त होता है, वही शब्द जो गायत्री में है।
निश्चित
स्रोत खोलें
मूल पाठ
यो धत्ते भुवनानि सत्त्वगुणवान्स्रष्टा रजःसंश्रयः
संहर्त्ता तमसान्वितो गुणवतीं मायामतीत्य स्थितः ।
सत्यानन्दमनन्तबोधममलं ब्रह्मादिसंज्ञास्पदं
नित्यं सत्त्वसमन्वयादधिगतं पूर्णं शिवं धीमहि ॥
yo dhatte bhuvanāni sattva-guṇavān sraṣṭā rajaḥ-saṃśrayaḥ
saṃharttā tamasānvito guṇavatīṃ māyām atītya sthitaḥ |
satyānandam ananta-bodham amalaṃ brahmādi-saṃjñāspadaṃ
nityaṃ sattva-samanvayād adhigataṃ pūrṇaṃ śivaṃ dhīmahi ||
अनुवाद
जो सत्त्वगुण को लेकर लोकों का पालन करते हैं, रजोगुण का आश्रय लेकर सृष्टि करते हैं, तमोगुण से युक्त होकर संहार करते हैं — और फिर भी गुणमयी माया से परे स्थित हैं: उन शिव का हम ध्यान करते हैं — जो सत्य और आनंद हैं, अनंत ज्ञान हैं, निर्मल हैं, ब्रह्मा आदि नाम जिन्हीं की ओर संकेत करते हैं, जो नित्य हैं, शुद्ध चित्त से प्राप्त होते हैं, और पूर्ण हैं।
अनुवादक: ॐ नमः शिवाय टीम
यह पाठ संग्रह में मौजूद है; संपादकीय समीक्षा अभी बाकी है।
पूरी व्याख्या पढ़ें →शिव का केंद्रीय पुराण, सात संहिताओं में: विद्येश्वर, रुद्र (पाँच खंडों में), शतरुद्र, कोटिरुद्र, उमा, कैलास और वायवीय। अध्याय-संख्या संस्करणों में बदलती है; हमारे सभी संदर्भ गीताप्रेस के कल्याण शिवमहापुराणाङ्क के अनुसार हैं।
ग्रंथ-संग्रह में देखें →