← सभी श्लोक
शिव पुराण

ध्यान के समान कोई तीर्थ नहीं

नास्ति ध्यानसमं तीर्थम्

अंग्रेज़ी अक्षरों में: dhyayatah kshana matram va shraddhaya parameshvaram

मूल मूल पाठ
ध्यायतः क्षणमात्रं वा श्रद्धया परमेश्वरम् ।यद्भवेत्सुमहच्छ्रेयस्तस्यान्तो नैव विद्यते ॥नास्ति ध्यानसमं तीर्थं नास्ति ध्यानसमं तपः ।नास्ति ध्यानसमो यज्ञस्तस्माद्ध्यानं समाचरेत् ॥
dhyāyataḥ kṣaṇa-mātraṃ vā śraddhayā parameśvaram |yad bhavet su-mahac chreyas tasyānto naiva vidyate ||nāsti dhyāna-samaṃ tīrthaṃ nāsti dhyāna-samaṃ tapaḥ |nāsti dhyāna-samo yajñas tasmād dhyānaṃ samācaret ||
अनुवाद अनुवाद — अनुवादक: ॐ नमः शिवाय टीम

जो श्रद्धा से परमेश्वर का क्षण भर भी ध्यान करता है, उसे जो महान् कल्याण मिलता है उसका कोई अंत नहीं। ध्यान के समान कोई तीर्थ नहीं, ध्यान के समान कोई तप नहीं, ध्यान के समान कोई यज्ञ नहीं — इसलिए ध्यान करो।

भाष्य व्याख्या — हमारी टिप्पणी, शास्त्र नहीं

यह उपमन्यु द्वारा श्रीकृष्ण को दिए शिवयोग के उपदेश से है। तीर्थ, तप और यज्ञ उस युग के तीन बड़े धार्मिक कर्म थे; पुराण श्रद्धा से भरे शांत ध्यान को इन तीनों से ऊपर रखता है।

“क्षण भर भी” महत्त्वपूर्ण है: यह श्लोक केवल घंटों बैठने वाले योगियों के लिए नहीं, बल्कि हर उस व्यक्ति के लिए है जो मन को ज़रा भी शिव की ओर मोड़ता है।

प्रमाण प्रमाण
श्लोक
निश्चित
शिव पुराण
वायवीय संहिता, उत्तर खंड, अध्याय 39, श्लोक 27–28
गीताप्रेस संस्करण में पाद-टिप्पणियों (39.25, 27 तथा 39.28) में छपा है। ओसीआर के “यद्धवेत्” और “सुमहच्छेयस्” को यद्भवेत् और सुमहच्छ्रेयस् किया गया।
स्रोत खोलें

मूल पाठ

ध्यायतः क्षणमात्रं वा श्रद्धया परमेश्वरम् ।

यद्भवेत्सुमहच्छ्रेयस्तस्यान्तो नैव विद्यते ॥

नास्ति ध्यानसमं तीर्थं नास्ति ध्यानसमं तपः ।

नास्ति ध्यानसमो यज्ञस्तस्माद्ध्यानं समाचरेत् ॥

dhyāyataḥ kṣaṇa-mātraṃ vā śraddhayā parameśvaram |

yad bhavet su-mahac chreyas tasyānto naiva vidyate ||

nāsti dhyāna-samaṃ tīrthaṃ nāsti dhyāna-samaṃ tapaḥ |

nāsti dhyāna-samo yajñas tasmād dhyānaṃ samācaret ||

अनुवाद

जो श्रद्धा से परमेश्वर का क्षण भर भी ध्यान करता है, उसे जो महान् कल्याण मिलता है उसका कोई अंत नहीं। ध्यान के समान कोई तीर्थ नहीं, ध्यान के समान कोई तप नहीं, ध्यान के समान कोई यज्ञ नहीं — इसलिए ध्यान करो।

अनुवादक: ॐ नमः शिवाय टीम

यह पाठ संग्रह में मौजूद है; संपादकीय समीक्षा अभी बाकी है।

पूरी व्याख्या पढ़ें →
अर्पण

जो मन में है, अर्पित करें

अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न

नास्ति ध्यानसमं तीर्थम् का हिंदी अर्थ क्या है? (No Pilgrimage Equals Meditation meaning in Hindi)
जो श्रद्धा से परमेश्वर का क्षण भर भी ध्यान करता है, उसे जो महान् कल्याण मिलता है उसका कोई अंत नहीं। ध्यान के समान कोई तीर्थ नहीं, ध्यान के समान कोई तप नहीं, ध्यान के समान कोई यज्ञ नहीं — इसलिए ध्यान करो।
नास्ति ध्यानसमं तीर्थम् किस ग्रंथ से है?
स्रोत: शिव पुराण — वायवीय संहिता, उत्तर खंड, अध्याय 39, श्लोक 27–28.
नास्ति ध्यानसमं तीर्थम् रोमन (अंग्रेज़ी) अक्षरों में कैसे लिखा जाता है?
dhyayatah kshana matram va shraddhaya parameshvaram yad bhavet su mahach chhreyas tasyanto naiva vidyate nasti dhyana samam tirtham nasti dhyana samam tapah nasti dhyana samo yajnas tasmad dhyanam samacharet
विचार

आपके मन में क्या रह गया?

एक पंक्ति, एक स्मृति, एक प्रश्न — इसने आपके मन में जो जगाया, वह साझा कीजिए। भेजते ही यह यहाँ दिखेगा।

1 में से 1 स्रोत अध्याय या श्लोक तक निश्चित। यह पृष्ठ अभी किसी संपादक द्वारा समीक्षित नहीं है। हम कैसे जाँचते हैं →

शिव पुराणध्यानयोग
अगला: भक्ति ही कारण है →